Font Size

SCREEN

Cpanel
Νέα σε τίτλους:

ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΟΠΑΔΟΣ, ΠΑΝΤΑ ΟΠΑΔΟΣ (ΠΕΡΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ ΙΔΕΩΝ & ΙΔΕΟΛΟΓΙΩΝ)

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΟΠΑΔΟΣ, ΠΑΝΤΑ ΟΠΑΔΟΣ
(ΠΕΡΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ ΙΔΕΩΝ & ΙΔΕΟΛΟΓΙΩΝ)

Οι Αριστεροί υποστήριζαν στο παρελθόν ότι «Το ποδόσφαιρο είναι το όπιο του Λαού» εννοώντας ότι μέσω του «άρτος και θεάματα» των Ρωμαίων ελέγχονται οι αντιδράσεις των «προλετάριων» και ειδικά του «λούμπεν». Ο Γ. Οικονομέας όταν έγραψε την «Στέλλα» που τραγούδησε ο Β. Παπακωνσταντίνου το είχε εκφράσει ποιητικότερα: «Φώτα μικρά μεγάλα, έργα πορνό και μπάλα για τους φτωχούς.». Βέβαια για έναν Αριστερό η Ιστορία ΔΕΝ είναι έργο μόνο των λίγων που παίρνουν τις αποφάσεις και των οποίων το όνομα διασώζεται στα βιβλία. Είναι πολύ περισσότερο έργο των «ανώνυμων» που μοχθούν καθημερινά και προσφέρονται μαζικά ως θυσία στον θεό του πολέμου όταν οι ισχυροί τσακώνονται μεταξύ τους.

Όμως, υπάρχουν φορές που όλα τα παραπάνω «πάνε περίπατο». Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε οπαδός (αδιάφορο αν είναι θρησκείας ή ιδεολογίας) είναι ταυτόχρονα και «πιστός» ο οποίος προτάσσει τα στήθη του για να υπερασπιστεί το αντικείμενο του πόθου του όποτε το θεωρήσει απαραίτητο. Δυστυχώς, για όσους θέλουν να νομίζουν ότι ξεχωρίζουν από τούς υπόλοιπους ο ψυχολογικός μηχανισμός με τον οποίο λειτουργούν όλοι οι οπαδοί είναι κοινός και ΔΕΝ παρουσιάζει άξιες λόγου διαφορές.

Για παράδειγμα τις τελευταίες μέρες έχει έρθει εκ νέου στο προσκήνιο η συζήτηση σχετικά με τον Κομμουνισμό και την συνεισφορά του στην Παγκόσμια Ιστορία. Κατ’ αρχάς όπως τίθεται το ζήτημα είναι λάθος, καθώς ο Κομμουνισμός είναι οικονομική θεωρία και συνεπώς ΔΕΝ προσέφερε ως θεωρία (όπως και κάθε θεωρία άλλωστε) άμεσα τίποτα στην Παγκόσμια Ιστορία. Προσέφερε έμμεσα στον βαθμό που κάποιοι επιχείρησαν να την εφαρμόσουν στην πράξη. Επειδή στο διάβα των χρόνων έχουν παρεξηγηθεί τα βασικά στοιχεία σχετικά με τον Κομμουνισμό καλό θα ήταν να τα βάλουμε σε μια σειρά:

  • Ο όρος «Κομμουνισμός» επιλέχτηκε σκόπιμα προκειμένου να αντιδιαστείλει την νέα θεωρία έναντι των θεωριών που αποκλήθηκαν συλλήβδην εκ των υστέρων «Ουτοπικός Σοσοιαλισμός». Αυτό αποδεικνύεται, άλλωστε, από το όνομα «Επιστημονικός Σοσιαλισμός» που της αποδόθηκε από τους Μάρξ και Ένγκελς. Σε κάθε περίπτωση από εννοιολογική άποψη οι λέξεις commonκαι socialείναι στενά συγγενικές.
  • Ο «Επιστημονικός Σοσιαλισμός» αποτελεί ουσιαστικά την Οικονομική Ιστορία της Ανθρωπότητας από κοινωνιολογική, όμως, άποψη. Όσα προτείνουν οι Μάρξ και Ένγκελς είναι μια οικονομική θεωρία, η οποία όμως σύμφωνα με την θεωρητική τους σύλληψη διαμορφώνει την Κοινωνία και ΔΕΝ διαμορφώνεται απ’ αυτή. Γι’ αυτό υπάρχει η Καπιταλιστική Κοινωνία σε αντιδιαστολή με την Σοσιαλιστική/Κομμουνιστική. Θεωρούσαν ότι η Κοινωνία θα μπορούσε να μετασχηματιστεί από Καπιταλισττική σε Σοσιαλιστική μόλις έσπαγαν τα «μάγια» (επιδράσεις) του Καπιταλισμού.
  • Δεδομένου ότι όπως η Κλασική Οικονομική Θεωρία βασίζεται στην αυστηρή λογική έτσι και ο «Επιστημονικός Σοσιαλισμός» ως κριτική/αναθεώρηση της βασίζεται ομοίως στην αυστηρή λογική. Έτσι οι προβλέψεις του είναι στην ουσία προβολές του επερχόμενου μέλλοντος. Ενός μέλλοντος που είναι σίγουρο όχι επειδή οι προβλέψεις/προβολές της θεωρίας είναι ορθές, αλλά επειδή οι δημιουργοί της πίστευαν στην έννοια της «προόδου». Θεωρούσαν ότι υπάρχει ένας μηχανισμός που παρά τα όποια εμπόδια πηγαίνει τόσο την Ιστορία όσο και την Κοινωνία «μπροστά» πρός ένα μέλλον το οποίο έτσι κι αλλιώς μένει κάποτε να εκπληρωθεί και από το οποίο δεν υπάρχει διαφυγή. Ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί «εξέλιξη/πρόοδος». Τόσο η Κλασική Οικονομική Θεωρία όσο και ο «Επιστημονικός Σοσιαλισμός» φαίνονται (ειδικά στους πιστούς τους) από την άποψη της Λογικής στιβαρά θεωρητικά κατασκευάσματα, μόνο που κάτι τέτοιο ΔΕΝ ισχύει πάντα αφού έχουν παρατηρηθεί πολλές «αστοχίες» στις θεωρητικές τους προβλέψεις.

Από τα παραπάνω προκύπτει αβίαστα πως παρά την πίστη σε συμπεράσματα που προκύπτουν τόσο από την παρατήρηση (μέσω της οποίας «αποδεικνύεται» η «πρόοδος») όσο και από την λογική (αφού τα πάντα αλλάζουν/προοδεύουν πρέπει κατ’ νάγκη ν’ αλλάζει/προοδεύει η Οικονομία και η Κοινωνία) ο οπαδός των Μάρξ και Ένγκελς είναι ουσιαστικά «πιστός»∙ και μάλιστα πιστός μιας θρησκείας αφού θεωρεί πως η πρόβλεψη/υπόσχεση της Σοσιαλιστικής/Αταξικής Κοινωνίας θα εκπληρωθεί οπωσδήποτε. Φυσικά, κανένας οπαδός του «Επιστημονικού Σοσιαλισμού» δεν θα δεχθεί ότι η πίστη του στην ορθότητα της θεωρίας είναι της ίδιας φύσης με ενός πιστού θρησκείας, αλλά αυτό είναι έτσι κια αλλιώς αναμενόμενο και άνευ σημασίας για εμάς.

Αν θα γινόταν να εφαρμοστεί κάπου στην πράξη ο «Επιστημονικός Σοσιαλισμός» με τρόπο που όλοι να συμφωνούν ότι ορθώς (πάντα σε σχέση με την αρχική θεωρία) εφαρμόστηκε, τότε θα μπρούσαμε να δούμε αν θα πραγματοποιούνταν οι θεωρητικές του προβλέψεις. Μέχρι τότε, όμως, η πίστη στην θεωρία των Μάρξ και Ένγκελς θα είναι «θρησκευτικού τύπου». Όπως «θρησκευτικού τύπου» πίστη είναι η αντίστοιχη των Νεο-Φιλελεύθερων οικονομολόγων στην παντοδυναμία της «αγοράς» της οποίας η ικανότητα «αυτορύθμισης» αγνοείται εδώ και δεκαετίες (αφού ΔΕΝ υποστηρίζεται από κανένα σοβαρό δεδομένο).

Αν η όποια αντιπαράθεση είχε παραμείνει στο πεδίο της θεωρητικής σύγκρουσης όλα θα ήταν καλύτερα. Το ζήτημα, όμως, είναι ότι κάποιοι από τους Αριστερούς θεωρούν πως η θεωρία «πήρε σάρκα και οστά» στην Ρωσία από το 1917 ως το 1990 όταν και οι Μπολσεβίκοι υπό τον Λένιν ίδρυσαν την Ε.Σ.Σ.Δ. Με τον τρόπο αυτό οι αμαρτίες ενός καθεστώτος επιβαρύνουν την ίδια την θεωρία βοηθώντας τους επικριτές της να την αμφισβητήσουν επί της ουσίας με μεγαλύτερη ευκολία. Το πρόβλημα δεν λύνεται ούτε από την χρήση του όρου «υπαρκτός Σοσιαλισμός». Έτσι έχουμε το παράδοξο κάποια Κομμουνιστικά κόμματα που κανονικά είναι ταγμένα ως υπερασπιστές της θεωρίας να μεταβάλλονται σε υπερασπιστές μιας συγκεκριμένης χώρας και ενός συγκεκριμένου καθεστώτος που την κυβέρνησε μια συγκεκριμένη περίοδο (π.χ. Σταλινικό).

Όμως παρά την ταύτιση του «Επιστημονικού Σοσιαλισμού» (με «γέφυρα» τον Λένιν) με την Ε.Σ.Σ.Δ. και μάλιστα με την περίοδο μέχρι το 1955 (όταν και πέθανε ο Στάλιν) οι Αριστεροί που κάνουν την ταύτιση φαίνεται να πιστεύουν πως η Ιστορία είναι το προϊόν της δράσης των ηγετών και όχι των μαζών. Μόνον έτσι εξηγείται το κείμενο-παρέμβαση του Μίκη Θεοδωράκη στο οποίο αναρωτιέται «τι θα είχε συμβεί στον Β’ Π.Π. αν ΔΕΝ υπήρχε ο Στάλιν και η Ε.Σ.Σ.Δ.» (βλέπε εδώ).

Είναι προφανές ότι ο οπαδός από την στιγμή που αναλαμβάνει να «υπερασπιστεί» το αντικείμενο του πόθου του από τις «άδικες» επιθέσεις μεταβάλλεται σε «απολογητή» και μάλιστα αδιόριστο (αυτόκλητο). Προσπαθεί κάνοντας μικρές παραχωρήσεις στους επιτιθέμενους ν’ ανασκευάσει τα όσα αυτοί καταλογίζουν στην «θρησκεία» του, υπογραμμίζοντας την θετική συνεισφορά αυτού που υπερασπίζεται. Ακόμη και αν αυτό που υπερασπίζεται ο οπαδός είναι κάτι αφηρημένο (ομάδα, κόμμα, θρησκεία, ιδεολογία) πολλές φορές καταλήγει να ταυτίζεται αυτό με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.

Ένα πρόσωπο, η παρουσία του οποίου καθορίζει τελικά το αποτέλεσμα. Στην περίπτωση αυτή και εξαιτίας της ταύτισης π.χ. της ιδεολογίας («Κομμουνισμός») με το πρόσωπο (π.χ. Λένιν, Στάλιν) ο «απολογητής» μας έχει την δυνατότητα ενός «διπλού χτυπήματος». Από τη μια προβάλλει τα θετικά του επιτεύγματα, την ίδια στιγμή που δικαιολογεί τα «λάθη/εγκλήματα» του ως «αναγκαία» σε σχέση με τις τότε επκρατούσες συνθήκες. Από την άλλη αναρωτιέται κατά ποία έννοια θα ήταν καλύτερα τα πράγματα αν δεν υπήρχε ο συγκεκριμένος ηγέτης και αν δεν είχε υπάρξει η συγκεκριμένη ιδεολογία. Επειδή, όμως, τα παραπάνω επιδέχονται ανταπάντησης ο «απολογητής» μας έχει μια ακόμη επιλογή στην οποία προσφεύγει με θρησκευτική ευλάβεια κάθε φορά. Επικαλείται τους προσωπικούς του αγώνες και τις θυσίες που αυτός και οι σύντροφοι του έχουν κάνει για κοινούς σκοπούς (π.χ. Δημοκρατία) και κλείνει την υπεράσπιση του με λυρικό τόνο ο οποίος είναι ανάλογος της ηλικίας του.  

Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η ταύτιση μιας ιδέας με μια χώρα ή/και ένα πρόσωπο γίνεται όχι από λάθος, αλλά από σκοπιμότητα. Με τον τρόπο αυτό η συζήτηση σχετικά με τα «εγκληματα της Σοβιετικής Ένωσης» ΔΕΝ παραμένει στην θεωρητική σφαίρα αλλά μεταβάλλεται σε αγώνα μέχρι τελικής πτώσης που αφορά την ίδια την ιδέα. Έτσι αν μιλήσει κάποιος για «εγκλήματα της Σοβιετικής Ένωσης του Στάλιν» αυτό σκόπιμα μεταφράζεται ως «τους ενοχλεί ο Κομμουνισμός γι’ αυτό και έχουμε έξαρση του αντι-Κομμουνισμού» ή πιο απλά «γιατί τόσος αντι-Κομμουνισμός;». Ακριβώς ότι κάνει οποισδήποτε φανατικός οπαδός.

Είναι περίεργο ότι η εκ νέου ανακίνηση του συγκεκριμένου ζητήματος είχε ως αποτέλεσμα την συσπείρωση όλων συλλήβδην που θεωρούν τον εαυτό τους ως Κομμουνιστή. Είναι, δε, τέτοια η επίδραση τέτοιων καταστάσεων που όταν εκδηλώνονται συσπειρώνουν ακόμη και όσους ΔΕΝ θεωρούν ότι στην Ε.Σ.Σ.Δ. αυτό που εφαρμόστηκε ήταν η θεωρία των Μάρξ και Ένγκελς (ή τουλάχιστον ήταν μόνο για μια περίοδο).

Θα μπορούσε -με βάση τα παραπάνω- να θεωρήσει κάποιος πως «απάντηση» στα ερωτήματα του Μίκη Θεοδωράκη δεν έχει νόημα να δοθεί ή πως δεν χρειάζεται. Κάτι τέτοιο, όμως, είναι λάθος, όχι για κανέναν άλλο λόγο αλλά γιατί δεν πρέπει να ωραιοποιούμε με την εκ των υστέρων ερμηνεία μας την Ιστορία. Αν -και όταν το κάνουμε- το μόνο που καταφέρνουμε είναι να την μετασχηματίζουμε σε «ανωφελές διήγημα» («Ιστορίας αφαιρουμένης της αληθείας το υπόλοιπον ανωφελές διήγημα εστίν»).

Μια απάντηση θα μπορούσε να ήταν ότι «ΔΕΝ υπάρχει απάντηση σε υποθετικές ερωτήσεις («Τι θα γινόταν αν δεν;»)». Ωστόσο, τόσο για την περίοδο του Β’ Π.Π. όσο και για τα την δεκαετία μέχρι τον θάνατο του Στάλιν με τα στοιχεία που έχουμε υπάρχει «έδαφος» να δοθούν κάποιες «απαντήσεις» που θα συνίστανται από τα παρακάτω δεδομένα:

  • Ο Στάλιν -όπως αποδεικνύεται και από το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ (ως αποτέλεσμα του οποίου ο Στάλιν εφοδίασε τον Χίτλερ με πετρέλαιο, ξυλεία, χαλκό και σιτηρά) ΔΕΝ ήταν ανέκαθεν κατά των Ναζί, τουλάχιστον όχι από λόγους Αρχών. Παζάρεψε μαζί τους την «σφαίρα επιρροής» που θεωρούσε ότι ανήκε στην Σοβιετική Ένωση.
  • Ο Στάλιν -όπως και καθένας μας- είχε κωλύματα κάποια από τα οποία θα μπορούσαν να έχουν οδηγήσει στην ήττα. Για παράδειγμα για πολύ καιρό διατηρούσε στρατό στ’ Ανατολικά φοβούμενος επίθεση των Ιαπώνων ακόμη και όταν ΔΕΝ είχε καμία τέτοια ένδειξη.
  • Είχε την τύχη να έχει απέναντι του έναν ανίσχυρο χαρακτήρα που ηγείτο ενός πανίσχυρου Έθνους (Ρούσβελτ) την ίδια ώρα που ένας πανέξυπνος και ισχυρός χαρακτήρας (Τσώρτσιλ) ηγούνταν ενός ανίσχυρου. Ήταν δε τέτοια η του που ο Ρούσβελτ αγνοούσε τις προειδοποιήσεις του Τσώρτσιλ για το τι θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον αν συνέχιζε να είναι υποχωρητικός απέναντι στον Στάλιν. Η στάση του Ρούσβελτ πιθανόν να οφείλεται και στην πεποίθηση του ότι οι Η.Π.Α. ΔΕΝ κινδύνευαν από μια Σοβιετική εισβολή, πιθανόν να οφείλεται και στο ότι ήταν εκ φύσεως καλοπροαίρετος, όπως αποδεικνύει το γεγονός της αποστολής πολεμικού υλικού και τροφίμων στην Σοβιετική Ένωση (βλέπε εδώ).
  • Η «απελευθέρωση» της Ευρώπης από τον Κόκκινο Στρατό ήταν μια πράξη κατάληψης των εδαφών που επιδικάστηκαν στην Σοβιετική Ένωση στην Γιάλτα. ΔΕΝ είχε καμία σχέση με τον αγώνα ενάντια στον Φασισμό και την πίστη και αφοσίωση στην ελευθερία και τα τοιαύτα. Επιπρόσθετα η κατάληψη της μισής Γερμανίας σχετιζόταν με την προσπάθεια καταστροφής της βιομηχανικής της ικανότητας, προκειμένου η Σοβιετική Ένωση να πάει την θέση της.
  • Τέλος η «ειρηνική στάση» της Σοβιετικής Ένωσης ΔΕΝ οφείλεται σε ιδεαλισμό, αλλά επιβλήθηκε από την ποιοτική ανωτερότητα του πολεμικού οπλοστασίου των Η.Π.Α. (ατομική βόμβα & βόμβα υδρογόνου).

Το υποθετικό ερώτημα -«Τι θα γινόταν αν έλλειπε ο Κόκκινος Στρατός και ο Στάλιν;»- που θέτει με το κείμενο του ο Μίκης Θεοδωράκης ΔΕΝ έχει κατ’ ανάγκη την απάντηση που ίδιος θεωρεί ότι έχει. Πολύ απλά αν ΔΕΝ υπήρχε ο Κόκκινος Στρατός και ο Στάλιν το μόνο που σίγουρα ΔΕΝ θα υπήρχε θα ήταν η Ε.Σ.Σ.Δ. Στο κάτω-κάτω τόσο ο Κόκκινος Στρατός όσο και ο Στάλιν πολέμησαν πρώτα και κύρια για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους και την ελευθερία τους και όχι για να μας σώσουν από τον Φασισμό (κάτι που αποτέλεσε υποπροϊόν του αγώνα τους για να σώσουν την πατρίδα και τον τρόπο ζωής τους).

 

02 Σεπτέμβρη 2017
παρατηρητής 1.

Διαβάστηκε 191 φορές
 
 
   
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Χρονολόγιο ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΟΠΑΔΟΣ, ΠΑΝΤΑ ΟΠΑΔΟΣ (ΠΕΡΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ ΙΔΕΩΝ & ΙΔΕΟΛΟΓΙΩΝ)